Ngủ dậy bị đau cổ, vẹo cổ: nguyên nhân và cách xử lý tại nhà

Sáng thức dậy, vừa quay đầu đã thấy đau nhói, cổ cứng đơ phải xoay cả người: đây là tình trạng vẹo cổ (dân gian gọi là "sái cổ", "trẹo cổ"). Phần lớn trường hợp không nguy hiểm và sẽ đỡ sau vài ngày nếu xử lý đúng.

Vì sao ngủ dậy bị đau cổ?

Tư thế ngủ và gối không phù hợp

• Gối quá cao làm cổ gập về trước suốt đêm; gối quá thấp làm cổ ngửa ra sau.
• Nằm sấp buộc cổ phải xoay hẳn sang một bên trong nhiều giờ.
• Ngủ gục trên bàn, ngủ trên ghế, trên xe khiến đầu rơi lệch một bên.

Khi một nhóm cơ bị kéo căng hoặc co rút quá lâu, nó phản ứng bằng cách co cứng lại để tự bảo vệ, gây đau và hạn chế cử động.

Nhiễm lạnh khi ngủ

Quạt hoặc điều hòa thổi thẳng vào gáy, ngủ khi tóc còn ướt là nguyên nhân rất thường gặp. Theo y học cổ truyền, đây là phong hàn xâm nhập vùng cổ gáy, làm khí huyết ngưng trệ, cơ co cứng.

Cơ vốn đã mệt mỏi

Người có sẵn tình trạng bó cơ cổ vai gáy do ngồi máy tính nhiều sẽ dễ bị vẹo cổ hơn, chỉ cần một đêm nằm sai tư thế.

Dấu hiệu vẹo cổ do cơ

• Đau một bên cổ, có thể lan xuống vai cùng bên.
• Không quay hoặc nghiêng đầu được về một phía.
• Sờ thấy cơ bên đau căng cứng.
• Không tê tay, không yếu tay, không sốt.

Xử lý tại nhà trong 1–3 ngày đầu

1. Chườm ấm vùng cổ đau 15–20 phút, 2–3 lần mỗi ngày. Có thể dùng túi chườm, khăn ấm hoặc túi muối rang, túi thảo dược. Xem thêm chườm nóng hay chườm lạnh.
2. Cử động nhẹ trong giới hạn không đau: từ từ cúi, ngửa, nghiêng đầu. Không cố quay về phía đau.
3. Tự xoa bóp nhẹ vùng cơ căng bằng đầu ngón tay, theo vòng tròn.
4. Giữ ấm cổ, có thể quàng khăn mỏng, tránh gió lạnh.
5. Không bẻ cổ, không giật mạnh dù ai đó bảo "bẻ một cái là khỏi".
6. Thay gối nếu gối hiện tại quá cao hoặc quá xẹp.

Đa số trường hợp vẹo cổ do cơ sẽ đỡ rõ sau 2–3 ngày và hết hẳn trong khoảng một tuần.

Khi nào cần đi khám?

• Đau không đỡ sau 5–7 ngày, hoặc ngày càng tăng.
• Đau kèm tê, yếu tay, đau lan xuống cánh tay. Xem bài Đau cổ vai gáy kèm tê tay.
• Đau sau chấn thương, té ngã.
• Kèm sốt, đau đầu dữ dội, buồn nôn.
• Vẹo cổ lặp lại nhiều lần trong một thời gian ngắn.

Trị liệu giúp gì cho người hay bị vẹo cổ?

Massage trị liệu nhẹ nhàng kết hợp bấm huyệt các huyệt vùng cổ vai như Phong trì, Kiên tỉnh, kèm chườm thảo dược hoặc cứu ngải giúp cơ mềm ra, giảm đau và cử động cổ dễ hơn. Với người hay bị vẹo cổ tái đi tái lại, trị liệu theo liệu trình còn giúp giải các nút cơ cứng tồn đọng, là "mầm" khiến cổ dễ bị vẹo.

Lưu ý: trong 1–2 ngày đầu khi cơ đang co cứng mạnh, trị liệu nên nhẹ nhàng, tuyệt đối không nắn bẻ.

Chọn gối và tư thế ngủ đúng

• Nằm ngửa: gối cao khoảng 8–10 cm, đỡ được phần cổ, giữ đầu thẳng hàng với thân.
• Nằm nghiêng: gối cao bằng khoảng cách từ vai đến tai, để cổ không bị gập xuống.
• Hạn chế nằm sấp.
• Gối nên đủ đàn hồi, không quá cứng, không xẹp lún.
• Không để quạt, điều hòa thổi thẳng vào đầu và cổ.

Bài viết mang tính tham khảo, không thay thế chẩn đoán và điều trị của cơ sở y tế. Nếu đau kéo dài hoặc có dấu hiệu bất thường, anh chị nên đi khám chuyên khoa.