Đau vai gáy theo y học cổ truyền: nguyên nhân, thể bệnh và cách trị liệu

Trong y học cổ truyền, đau vai gáy thuộc phạm vi chứng tý (tý nghĩa là bế tắc), hay được gọi cụ thể là "lạc chẩm", "kiên bối thống". Cách nhìn nhận này giúp giải thích vì sao cùng là đau vai gáy nhưng mỗi người lại cần cách trị liệu khác nhau.

Nguyên lý: "Thông thì bất thống"

Y học cổ truyền cho rằng khí huyết vận hành trong kinh lạc như dòng nước chảy. Khi dòng chảy bị cản trở bởi tác nhân bên ngoài (gió, lạnh, ẩm) hoặc bên trong (cơ thể suy yếu, tinh thần căng thẳng), khí huyết ứ lại, sinh ra đau. Câu "thông thì bất thống, thống thì bất thông" tóm gọn nguyên lý này: muốn hết đau phải làm cho kinh lạc thông suốt.

Vùng cổ vai gáy có nhiều đường kinh đi qua như kinh Đởm, kinh Bàng quang, kinh Tiểu trường, mạch Đốc. Đây là lý do khi đau vai gáy, chuyên gia có thể bấm cả huyệt ở bàn tay, cẳng tay.

Các thể đau vai gáy thường gặp

Thể phong hàn

• Nguyên nhân: nhiễm gió lạnh: ngồi điều hòa, ngủ quạt, đi đường gặp gió, tắm khuya.
• Biểu hiện: đau cứng gáy xuất hiện đột ngột, sợ lạnh, gặp ấm thì đỡ, có thể kèm đau đầu, ngạt mũi.
• Hướng trị liệu: khu phong, tán hàn, thông kinh lạc. Phù hợp với cứu ngải, chườm thảo dược, xoa bóp bấm huyệt các huyệt Phong trì, Đại chùy, Kiên tỉnh.

Thể khí trệ huyết ứ

• Nguyên nhân: ngồi lâu một tư thế, vận động sai, căng thẳng kéo dài, chấn thương cũ.
• Biểu hiện: đau cố định một chỗ, như kim châm, ấn vào đau tăng, sờ thấy điểm cứng. Tình trạng này tương ứng với bó cơ trong y học hiện đại.
• Hướng trị liệu: hành khí hoạt huyết. Phù hợp với xoa bóp giải cơ sâu, bấm huyệt tại chỗ và theo đường kinh.

Thể can thận hư

• Nguyên nhân: tuổi cao, làm việc quá sức, cơ thể suy yếu lâu ngày.
• Biểu hiện: đau âm ỉ kéo dài, mỏi nhiều hơn đau, làm việc mệt thì nặng lên, kèm mỏi lưng gối, ngủ kém, hoa mắt. Thường gặp ở người có thoái hóa cột sống cổ.
• Hướng trị liệu: bổ can thận, mạnh gân xương. Xoa bóp nhẹ nhàng, cứu ấm, kết hợp chế độ nghỉ ngơi, vận động phù hợp, có thể dùng thuốc theo chỉ định của thầy thuốc.

Thể can khí uất kết

• Nguyên nhân: căng thẳng, lo âu, áp lực công việc.
• Biểu hiện: vai gáy căng cứng, nặng lên khi stress, kèm khó ngủ, hay thở dài, đầy tức ngực.
• Hướng trị liệu: sơ can, giải uất. Xoa bóp thư giãn, bấm huyệt an thần, điều chỉnh nhịp sinh hoạt.

Trên thực tế, một người có thể có nhiều thể đan xen. Vì vậy thăm khám để xác định thể bệnh là bước quan trọng trước khi trị liệu.

Các phương pháp trị liệu không dùng thuốc

1. Xoa bóp: các thủ thuật xoa, xát, miết, day, lăn, bóp giúp làm mềm cơ, tăng lưu thông khí huyết.
2. Bấm huyệt: tác động vào huyệt tại chỗ và huyệt xa theo đường kinh.
3. Cứu ngải: dùng điếu ngải hoặc mồi ngải hơ ấm trên huyệt, giúp ôn kinh, tán hàn.
4. Chườm thảo dược: túi thảo dược tính ấm như ngải cứu, gừng, sả, muối hột. Xem bài chườm nóng hay lạnh.
5. Giác hơi: tạo áp lực âm trên da giúp lưu thông khí huyết vùng vai lưng.
6. Dưỡng sinh, khí công: các bài tập cổ vai nhẹ nhàng kết hợp hít thở.

Y học cổ truyền và y học hiện đại

Hai nền y học bổ sung cho nhau. Với đau vai gáy có dấu hiệu cảnh báo như tê, yếu tay, anh chị nên được chẩn đoán bằng các phương tiện hiện đại trước. Sau khi đã loại trừ các bệnh lý cần can thiệp, trị liệu y học cổ truyền là lựa chọn an toàn, ít tác dụng phụ để giảm đau và phục hồi vận động.

Trị liệu tại Shanti Care

Tại Shanti, chuyên gia, y sĩ y học cổ truyền thăm khám, hỏi kỹ thói quen sinh hoạt và xác định thể bệnh trước khi lên phác đồ. Mỗi liệu trình kết hợp các phương pháp phù hợp với từng người: người đau do lạnh được ưu tiên cứu ngải, chườm thảo dược; người bó cơ do ngồi nhiều được ưu tiên giải cơ sâu và bấm huyệt.

Bài viết mang tính tham khảo, không thay thế chẩn đoán và điều trị của cơ sở y tế. Nếu đau kéo dài hoặc có dấu hiệu bất thường, anh chị nên đi khám chuyên khoa.